წყლის ტუმბოები თანამედროვე სამრეწველო პროცესების განუყოფელი ნაწილია. ისინი უზრუნველყოფენ სითხის უსაფრთხო, სტაბილურ და ეფექტიან გადაადგილებას, რის გამოც ფართოდ გამოიყენება ქიმიურ, ენერგეტიკულ, მეტალურგიულ და სასურსათო წარმოებაში.
გარდა ამისა, წყლის ტუმბოებს იყენებენ საინჟინრო და სარწყავ სისტემებში.
სტატიაში დეტალურად განვიხილავთ წყლის ტუმბოების ყველაზე გავრცელებულ ტიპებს, გამოყენების სფეროებსა და შერჩევის ძირითად კრიტერიუმებს.
ტექნოლოგიურად დახვეწილი სამრეწველო ტუმბოები, წარმოებისთვის სტაბილური და ეფექტური მუშაობის გარანტიაა.
დღეს ბაზარზე წარმოდგენილია რამდენიმე ათასი სახეობის ტუმბო, რომლებიც განსხვავდება როგორც დიზაინით, ასევე დანიშნულებით.
როგორც წესი, ისინი კლასიფიცირდება შემდეგი ნიშნებით:
სუფთა წყლის გადასატანად განკუთვნილი ტუმბოები, ალბათ, ბაზარზე ყველაზე ფართო სეგმენტია.
ცენტრიდანული ტუმბო ჰორიზონტალური ღერძით – ტუმბო და ელექტროძრავა განთავსებულია საერთო პლატფორმაზე; ამძრავი გადაცემა ხორციელდება ელასტიკური ქუროს მეშვეობით. გამოიყენება კომუნალურ და აგრო სექტორში, გათბობის, სახანძრო(ხანძარქრობის) სისტემებში და სხვ.
კონსოლურ-მონობლოკური ტუმბო, რომელშიც ძრავა და კორპუსი ერთ ბლოკადაა გაერთიანებული. მთავარი უპირატესობები: კომპაქტურობა და მტკიცე ცენტრირება, ხანგრძლივი ტრანსპორტირების პირობებშიც კი; შედარებით მცირე გაბარიტები. ზომიერ ფასად უზრუნველყოფს ეფექტურობას (დაახლოებით 50–80%). აგრეთვე ნაკლებად მომთხოვნია შემომავალი სითხის ხარისხის მიმართ. ფართო გამოყენება აქვთ სხვადასხვა სფეროში: სახანძრო სისტემები, თბური ქსელები და სადგურები, საინჟინრო – გათბობა, კონდიცირება, წყალმომარაგება და სხვ.
In-line ტიპის წყლის ტუმბოები სულ უფრო ხშირად გამოიყენება თბომომარაგების, გათბობისა და რა თქმა უნდა, წყალმომარაგების სისტემებში. გადატანილ საშუალებად შეიძლება იყოს როგორც სასმელი, ისე სამეწარმეო-საყოფაცხოვრებო წყალი. სისტემების მნიშვნელოვანი უპირატესობებია: ელექტროძრავის შეცვლა მილსადენიდან ტუმბოს დემონტაჟის გარეშე; ელექტროტუმბოს უშუალოდ მილსადენზე განთავსების შესაძლებლობა; მაღალი საიმედოობა და გაზრდილი ინტერვალი სერვისებს შორის.
ცენტრიდანული, ფუნდამენტის გარეშე მონტაჟირებადი ტუმბო განკუთვნილია ცხელი და ცივი წყლის გადასატანად წყლისა და თბომომარაგების სისტემებში, იმ პირობაში თუ სითხე არ შეიცავს აბრაზიულ მინარევებს. როგორც ნებისმიერი საცირკულაციოი წყლის ტუმბო, უზრუნველყოფს სითხის ცირკულაციას გათბობის დახურულ კონტურებში. შესაძლებელია ასევე წყლის მსგავს თვისებათა მქონე ტექნოლოგიური ხსნარების გადატანა, რის გამოც ფართოდ გამოიყენება სარწყავში, ირიგაციასა და სადრენაჟე დანადგარებში.
ერთსაფეხურიანი ტუმბო სითხის ორმხრივი შეწოვით. ასეთი ტუმბოები ლიდერობენ დროის ერთ მონაკვეთში გადატანილი სითხის მოცულობით. ტუმბოს განლაგება აადვილებს მომსახურებას: შესაძლებელია ძრავის დემონტაჟი მილსადენების მოხსნის გარეშე, რადგან შემწოვი და გამსვლელი მილტუჩები ქვედა ნაწილშია. გამოიყენება I და II ამაღლების სატუმბ სადგურებზე ქალაქის, სოფლისა და სამრეწველო წყალმომარაგებაში, აგრეთვე სარწყავ და მელიორაციის სისტემებში.
დიდი მოცულობების მაღალი წნევით გადასატანად საჭიროა სპეციალური წყლის ტუმბო. ძირითადი დანიშნულება — ცივი/ცხელი წყლის ქსელებში წნევის ამაღლება (ძალიან აქტუალურია დიდ (300 მეტრი და მეტი) სიმაღლეებზე). ფართო მოდელური რიგის წყალობით, გამოიყენება სხვა ამოცანებისთვისაც. სპეციალურ შესრულებებში შეუძლია ქიმიურად აქტიური მედიის, ზეთებისა და ნავთობის გადატანა.
გამოიყენება წყალმომარაგებისა და ირიგაციის სხვადასხვა სისტემებში, გრუნტის წყლების დონის დაქვეითებაში, ასევე წნევის ამაღლებაში. შესაფერისია მრეწველობისა და სოფლის მეურნეობისთვის, აგრეთვე საოჯახო სექტორისთვის. შეუძლია ნედლი, სასმელი და ზღვის წყლის, ასევე თერმული და მინერალური წყლების გადატუმბვა. გამოყენების მრავალფეროვნება ამ მოწყობილობებს მრავალ ინდუსტრიულ დანადგარში შეუცვლელს ხდის.
ვორტექსული ტუმბოები აქტუალურია მცირე წარმადობაზე და შედარებით მაღალ წნევებზე. თვითშემწოვი ვარიანტია: გამსვლელზე დამონტაჟებული გამაფართოვებელი წინასწარ შევსებულ ტუმბოს აძლევს საშუალებას გამოუშვას ჰაერი შემწოვი მაგისტრალიდან. გამოიყენება სუფთა წყლისა და მასთან ახლო თვისებების მქონე სითხეებისთვის ურბანულ და სოფლის მეურნეობაში, ინდუსტრიის ტექნოლოგიურ პროცესებში, თბო– და ატომურ ენერგეტიკაში, ნავთობ-გაზის სექტორსა და გემთმშენებლობაში.
თანამედროვე სადრენაჟე ტუმბოები, ხშირ შემთხვევაში კომპაქტური, მაგრამ მძლავრი აგრეგატებია, კორპუსით მტკიცე პლასტიკისგან ან მაღალი კოროზიამედეგ ფოლადისგან. პროფესიული კლასის მოდელები, როგორც წესი, უფრო მასიურია — თუჯის კორპუსით, რაც ზრდის საიმედოობას. განკუთვნილია სხვადასხვა ტიპის ნარჩენი წყლებისთვის, შლამისთვის და მაღალი ნაწილაკების მქონე სითხეებისთვის. გამოიყენება სამშენებლო, სამრეწველო და სამთო ობიექტებზე.
ყენდება სადრენაჟე ჭებში ავტომატური გადაქაჩვისთვის; გამოიყენება ორმოების, ტრანშეების და შურფების დროებითი დაშრობისას, ამასთანავე ბუნებრივი რეზერვუარებიდან წყლის ამოსატუმბად. კორპუსი და ძრავა სრულად იძირება სითხეში, ამიტომ გამოიყენება კოროზიამედეგი მასალები (თუჯი, ქრომ-ნიკელი, ბრინჯაო). აგრესიული მედიისთვის არსებობს სპეციალური შენადნობები; ბრინჯაოს ვარიანტები — ზღვის წყლისთვის. შესაძლებელია ერთფაზიანი ან სამფაზიანი ძრავები; მცირე სიმძლავრეზე — მშრალი ტიპის „ეკო“ ძრავები; გაუმჯობესებული თბოგადაცემისთვის — ზეთით შევსებული ძრავები.
ზედაპირული ტუმბოები ჩაძირულისაგან განსხვავებით განკუთვნილია მხოლოდ ხმელეთის ზედაპირზე მუშაობისთვის, ანუ წყალში არ იძირება თვითონ აგრეგატი (წყალში ჩადის მხოლოდ შემწოვი მილაკი/”პატრუბკა”). ისინი აერთიანებს მრავალ ქვეკატეგორიას.
დაბინძურებული წყლისთვის ზედაპირული ტუმბოები მონტაჟდება წინასწარ მომზადებულ, მყარ საყრდენზე/ფუნდამენტზე. წყალში მხოლოდ შემწოვი მილი იძირება, რაც ამარტივებს მომსახურებასა და აწევის მობილობას. ტუმბოს მუშაობის დონე დამოკიდებულია ორ ძირითად ფაქტორზე:
ელექტროძრავის სიმძლავრე — რაც უფრო მძლავრია, მით მაღალია პოტენციური წნევა/ნასრავი;
ჰიდრავლიკური კამერის (სამუშაო კამერის) მოცულობა — დიდი კამერა ზრდის ერთეულ დროში გადასატანი სითხის რაოდენობას.
გამოიყენება სამოქალაქო და სამრეწველო ჩამდინარე (ნარჩენი) წყლების გადასატანად. როგორც წესი, შესაძლებელია სხვადასხვა ზომის მყარი ნაწილაკების შემცველი სითხის გადატანა (რამდენიმე მილიმეტრიდან რამდენიმე ათეულ მილიმეტრამდე). არსებობენ როგორც ჩაძირული, ისე ზედაპირული შესრულებები. მაღალტექნოლოგიური მასალები იცავს ტუმბოს აგრესიული სითხეების ზეგავლენისაგან; ბევრ მოდელს შეუძლია მაღალი ტემპერატურისა და ბოჭკოვანი მასების გადატანა.
ტერმინები „ქიმიური ტუმბოები“ ან „ქიმიურად მდგრადი ტუმბოები“ აერთიანებს ტუმბოების სხვადასხვაგვარ ტიპსა და კონსტრუქციას, რომლებიც ძირითადად გამოიყენება ქიმიურ, ნავთობქიმიურ, კოსმეტიკურ და ფარმაცევტულ მრეწველობაში. კონსტრუქციასა და მასალებს განსაზღვრავს ექსპლუატაციის არე: ტუმბოებს გადააქვთ მჟავე და ტუტე, ხშირად ძლიერ დაბინძურებული და მყარი ნაწილაკებით დატვირთული მედია. გადასატანი სითხეების სიბლანტე შეიძლება ფართო დიაპაზონში იცვლებოდეს — წყლის მსგავსიდან, თხევადი ასფალტის სიბლანტემდე.
სქელი კონსისტენციის სითხეებისთვის (მაგ: წებო, ბიტუმი, საპოხი მასალა) ეფექტიანი გადაწყვეტილებაა სპეციალიზებული ტუმბოები. ორი ძირითადი ტიპი, რომლებიც კარგად უმკლავდება მაღალ სიბლანტეს:
გარდა ამისა, ამ მიზნით გამოიყენება იმპელერული და პერისტალტიკური აგრეგატებიც.
ტუმბო–დანადგარის შერჩევისას ყურადღება უნდა მიექცეს რამდენიმე ძირითად ფაქტორს:
საწყის ეტაპზე, განსაზღვრეთ თუ რომელი სითხე გადაიტუმბება. თანამედროვე აგრეგატების ნაწილი განკუთვნილია სუფთა წყლისათვის, თუმცა, არსებობს სპეციალური ტუმბოები ბლანტი მედიისა და ქიმიური/აგრესიული გარემოებისთვის. შესაბამისად, წინასწარ გაითვალისწინეთ:
სწორი შეფასება საშუალებას მოგცემთ შეარჩიოთ ტუმბო, რომელიც გრძელვადიანად და საიმედოდ იმუშავებს.
იმოქმედეთ საჭიროებებისგან გამომდინარე:
ეს ორი პარამეტრი განსაზღვრავს ძრავის სიმძლავრეს და ჰიდრავლიკურ წვეთებს სისტემაში.
დაწნევა აჩვენებს, რა სიმაღლეზე ან რა წნევამდე შეიძლება ავიდეს სითხე. პარამეტრი კრიტიკულია, თუ ტუმბოს მონტაჟი იგეგმება:
არასწორად შერჩეული მაღალი დაწნევა იწვევს ზედმეტ დატვირთვას მილებსა და სარქველებზე; შესაბამისობის გარეშე შეძენა არასასურველია.
მზადდება სხვადასხვა მასალით ან მათი კომბინაციით:
შენიშვნა: პლასტმასის ტუმბოების უმეტესობა არ არის განკუთვნილი მაღალი ტემპერატურის სითხეებისთვის (განსაზღვრეთ მწარმოებლის მონაცემებით).
საჭიროებების მიხედვით, როგორც წესი, გამოიყენება ელექტროძრავით აღჭურვილი ტუმბოები:
შეძენამდე განსაზღვრეთ ექსპლუატაციის გარემო: ტემპერატურული რეჟიმი, წყაროს სიმაღლე/სიღრმე, საქშენის დიამეტრები, სითხის ხარისხი. სწორად შერჩეული პირობები უზრუნველყოფს, მოწყობილობის პროექტის მოთხოვნებთან შესაბამისობას.
მნიშვნელოვანია: ინდუსტრიული ტუმბო–დანადგარის ხარისხი და შერჩევის სისწორე განსაზღვრავს მთელი სისტემის ექსპლუატაციის ვადას და ტექნოლოგიური ციკლის ხანგრძლივობას.